«سبک‌شناسی تصویرسازی کلامی قرآن و نقش آن در PCK معلمان دینی: یک مرور نظام‌مند»

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889 -14665 تهران، ایران

10.48310/riet.2026.22963.1697

چکیده

قرآن کریم به‌عنوان مهم‌ترین متن دینی ادبی، دارای نظام سبک‌شناختی منحصربه‌فردی در تصویرسازی کلامی است که جلوۀ اعجاز بیانی آن محسوب می‌شود. باوجود پژوهش‌های گسترده در بلاغت و سبک‌شناسی، کاربست نظام‌مند مؤلفه‌های تصویرسازی قرآنی در دانش محتوایی پداگوژیک (PCK) معلمان دینی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش با هدف تحلیل سبک‌شناختی مؤلفه‌ها و طراحی مدلی عملیاتی برای کاربرد آن در PCK معلمان دینی با رویکرد کیفی و به‌شیوۀ مرور نظام‌مند تلفیقی (تحلیلی استنتاجی) انجام شد. جامعه پژوهش شامل کلیۀ مقالات علمی پژوهشی فارسی‌زبان منتشرشده در پایگاه‌های معتبر داخلی (۱۳۸۰ ۱۴۰۵) بود. پس از جستجوی هدفمند و غربالگری، مقالات واجد شرایط با روش تحلیل محتوای قیاسی تحلیل شدند. اعتباریابی یافته‌ها با بازبینی همکاران صورت گرفت. یافته‌ها نشان داد تصویرسازی کلامی قرآن هشت مؤلفۀ اصلی دارد: تشبیه، استعاره، مجاز، کنایه، تشخیص، تجسیم، تصاویر بافتی تقابلی، و موسیقی فواصل. این مؤلفه‌ها سه کارکرد آموزشی دارند: عینی‌سازی مفاهیم انتزاعی، تحریک تخیل، و تثبیت حافظه. حفظ اصالت تصاویر (چون قرائت «مأتیّاً» به‌صورت اسم مفعول) برای پرهیز از تحریف ضروری است. تحلیل یافته‌ها همخوانی با PCK را نشان داد و بر اساس آن، مدل چهارمرحله‌ای «تبدیل پداگوژیک تصویرمحور» با شاخص‌های اجرایی عینی طراحی شد که اعتبار آن تأیید گردید. و این نتیجه به دست آمد که سبک تصویرسازی قرآن نه یک ویژگی تزیینی، بلکه الگویی اصیل از تبدیل پداگوژیک است که مفاهیم انتزاعی را به تجربه‌ای حسی و ماندگار بدل می‌کند. بنابراین پیشنهاد می‌شود برنامه‌های درسی تربیت معلم دینی با رویکرد سبک‌شناسی تصاویر قرآنی بازطراحی شده و اطلس سبکی آن تدوین گردد.

کلیدواژه‌ها

پژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 02 مرداد 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار