ارائه چارچوب نظری عدالت تربیتی در نظام آموزش و پرورش ایران: واکاوی دیدگاه‌های راولز و مصباح‌یزدی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مطالعات تربیتی و برنامه ریزی درسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استاد، فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

3 استادیار،گروه علوم تربیتی،واحد تهران مرکزی،دانشگاه آزاد اسلامی ،تهران، ایران

10.48310/riet.2026.22076.1626

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تحلیل عدالت تربیتی از دیدگاه جان راولز و نقد آن از منظر آیت‌الله مصباح یزدی در جهت ارائه چارچوب مفهومی در نظام آموزش و پرورش ایران تدوین شده است. روش پژوهش کیفی از نوع تحلیل محتوا و تحلیل فلسفی-انتقادی متون بود که در آن اصول نظری عدالت از نظر راولز شامل آزادی‌های برابر، برابری منصفانه فرصت‌ها و اصل تفاوت استخراج و پیامدهای تربیتی آن در حوزه‌هایی چون توزیع عادلانه منابع، جبران نابرابری‌های اجتماعی و طبیعی و تأکید بر بی‌طرفی ارزشی در مدرسه بررسی شده است. در ادامه، با اتکا بر مبانی انسان‌شناختی و غایت‌گرایانه اندیشه مصباح یزدی، نقدهایی همچون ناهمخوانی مبانی لیبرالی با نگرش اسلامی، ناکافی بودن بی‌طرفی ارزشی برای تربیت انسان متعالی، غفلت از هدف معنوی در تربیت راولزی و کم‌رنگ شدن نقش دین در خانواده مطرح شد. یافته‌های تحلیل تطبیقی نشان داد که عدالت تربیتی در چارچوب اسلامی علاوه بر فرصت برابر، نیازمند هدایت اخلاقی، تقویت هویت دینی و توجه به تفاوت‌های استعداد انسانی است. بر این اساس، چارچوب پیشنهادی پژوهش بر چهار محور اصلی شکل گرفت: تضمین فرصت‌های برابر آموزشی، ارتقای تربیت ارزش‌محور، شایسته‌پروری متناسب با ظرفیت‌ها و جبران چندبعدی نابرابری‌ها. نتیجه پژوهش بیانگر آن است که هم‌افزایی نقاط قوت نظریه راولز با مبانی ارزشی اندیشه مصباح یزدی می‌تواند الگویی بومی و کارآمد برای آموزش و پرورش ایران فراهم سازد؛ الگویی که در آن عدالت اجتماعی، کیفیت یادگیری و تربیت معنوی به صورت همزمان تحقق یافته و زمینه رشد هویت فرهنگی، انسجام اجتماعی و توسعه پایدار را مهیا می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

پژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 17 اردیبهشت 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار