A Model for Responding to Students’ Religious Questions and Doubts Based on Qur’an 16:125

Document Type : Original Article

Authors

1 Department of Educational Sciences, Farhangian University, Tehran, Iran

2 Department of Islamic Studies Education, Farhangian University, Tehran, Iran

10.48310/riet.2026.21287.1593

Abstract

The present study aimed to develop an indigenous and practical model for effectively responding to students’ religious questions and doubts, based on Qur’an 16:125. The study employed a sequential exploratory mixed-methods design (qualitative–quantitative). In the qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with 35 student teachers and experts in religious education and educational sciences, and the data were analyzed using thematic analysis. In the quantitative phase, a researcher-developed questionnaire, with a reliability coefficient of 0.87 and a validity coefficient of 0.92, was administered to 250 student teachers. The data were analyzed using descriptive and inferential statistical methods, including correlation and regression analyses. The findings led to the development of the “Wisdom Model,” consisting of four main components: wisdom (hikmah), integrating religious knowledge with developmental psychology; good exhortation (mawʿizah hasanah), creating a safe environment and developing communication skills; argumentation in the best manner (jidal bi-allati hiya ahsan), fostering critical thinking and teaching scholarly debate; and the way of your Lord (sabil rabbik), establishing a dynamic assessment system and emphasizing spiritual guidance. The results indicated a 55%
gap between teachers’ self-assessments and their actual performance in this area. Communication skills were also found to be a strong predictor of effective responses
(β = 0.32). Overall, owing to its Islamic foundations, comprehensiveness, and flexibility, the proposed model can provide a practical framework for transforming religious education curricula and teacher education programs.

Keywords

References

قرآن کریم.
امیدی، محمود؛ سبحانی‌نژاد، مهدی؛ میرزامحمدی، محمدحسن؛ ایمانی نایینی، محسن (۱۴۰۱). طراحی الگوی برنامه درسی تربیت اخلاقی براساس دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، ۳۰(۵۷)، ص۱۵۰-۱۹۸.
ایمانی، محمدنقی؛ عیوضی، الهه (1397). راهبرد ارتقای کیفیت آموزشی در نظام آموزش عالی ایران اسلامی. راهبرد، 27(88)، ص83-97.
پورحسن، قاسم؛ صدر، فاطمه (۱۳۹۵). نقد و بررسی نسبیت‌گرایی در نظریه تعلیم و تربیتی لیپمن در نسبت با نسبیت در هرمنوتیک فلسفی گادامر. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، ۲۴(۳۱)، ص۱۳۷-۱۶۳.
پورشیرازی، مرتضی (1401). تحلیل محتوای کتاب هدیه‌های آسمان چهارم ابتدایی براساس روش‌های تربیت دینی. پژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی، 2(4)، ص45-68.
حافظی، اکرم (۱۴۰۰). باورهای معنوی در تربیت کودکان و نوجوانان. در: کنفرانس ملی مدیریت، اقتصاد و علوم اسلامی.
حمیدی‌پور، محمدمهدی؛ نجفی، حسن (1401). اعتمادآفرینی عاطفی و عقلانی مربی در تربیت دینی؛ روش‌ها، وظایف و مراقبت‌ها. تربیت متعالی، 1(4)، ص117-137.
خطیب زنجانی، نازیلا؛ فرج‌الهی، مهران (۱۳۹۱). عوامل مؤثر در اشاعه مفاهیم و باورهای دینی بین دانش‌آموزان (دوره راهنمایی و متوسطه منطقه ۲ تهران). روان‌شناسی تربیتی، ۸(۲۵)، ص۲-۲۰.
رجبی‌زاده، مرضیه؛ دانشمند، بدرالسادات؛ سلطانی، اصغر (۱۳۹۸). ارائه الگوی برنامه درسی تربیت دینی مبتنی بر یادگیری هیجانی-اجتماعی در دوره متوسطه از دیدگاه معلمان. آموزش و ارزشیابی (علوم تربیتی)، ۱۲(۴۵)، ص۸۵-۱۱۰.
روشن قیاس، پروین؛ میرشاه جعفری، سید ابراهیم (1396) بررسى محتواى کتاب هدیه‌هاى آسمان پایه پنجم ابتدایى (تألیف 94-95) از منظر پاسخ گویى به سؤالات دینى کودکان. معرفت، 26(5).
زندوانیان، احمد؛ طیبی، راضیه؛ رسولی، رویا (۱۳۹۴). نظریه رشد ایمانی فاولر به عنوان چارچوبی برای تربیت دینی. ادیان و عرفان (مقالات و بررسی‌ها)، ۴۸(۱)، ص۶۷-۷۹.
ستاری، علی (۱۳۹۱). بررسی مفهوم و نقش فلسفه در «فلسفه برای کودکان» با توجه به روش متیو لیپمن. پژوهش‌های فلسفی کلامی، ۱۴(۱)، ص۱۲۱-۱۳۲.
سلیمانی، فاطمه؛ نورزاده، خدیجه (۱۴۰۳). بررسی روش‌های مؤثر پاسخگویی به شبهات دینی در کلاس‌های ابتدایی و متوسطه. در: تهران: سیزدهمین کنفرانس بین‌المللی و ملی مطالعات مدیریت، حسابداری و حقوق.
سیاحی‌زاده‌فرد، سید حسنعلی (۱۴۰۳). تربیت دینی دانش‌آموزان در نظام آموزش و پرورش کشور؛ وضعیت‌سنجی، چالش‌ها و الزامات سیاستی. گزارش‌های کارشناسی، ۳۲(۷)، ص۱-۱۰.
شاکرزاده، فاطمه (۱۴۰۳). چالش‌ها و راهکارهای تدریس مفاهیم دینی به دانش‌آموزان در عصر دیجیتال. در: رامشیر: اولین همایش ملی نگرش‌های نوین در مسائل آموزش و پرورش.
شاکری‌صفت، فاطمه؛ حاج حسینی، منصوره؛ خدایاری‌فرد، محمد (۱۴۰۲). همایندی ادراک دانش‌آموزان دربارۀ نقش متوازن خانواده و مدرسه در تربیت دینی: پژوهشی پدیدارشناختی. علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، ۱۱(۲۰)، ص۵-۳۳.
شهابی، محمود؛ بیات، قدسی (1391). شبکه‌های اجتماعی مجازی و کاربران جوان؛ از تداوم زندگی واقعی تا تجربه جهان وطنی. مجلس و راهبرد، 19(69)، ص151-180.
صالحی، پروین؛ ایزدی، محمدرضا؛ کریمیان، مرضیه؛ لطفی‌زاده، فاطمه (۱۴۰۳). تربیت دینی در عصر دیجیتال، چالش‌ها و راهکارها. در: آستارا: اولین همایش علوم انسانی با رویکرد نوین.
عبدالهی، بیژن؛ صفری، اکرم (۱۳۹۵). بررسی موانع اساسی فراروی رشد حرفه‌ای معلمان. نوآوری‌های آموزشی، ۱۵(۲)، ص۹۹-۱۳۴.
علی‌زاده، فیروزه؛ خدابنده ‌لوی، شیرین؛ خدابنده‌ لوی، نسرین (۱۴۰۳). تاثیر سواد رسانه‌ای بر کاهش خطرات اجتماعی و بهبود سلامت روانی در دانش‌آموزان. در: سومین کنفرانس ملی تازه‌های روانشناسی تکاملی و تربیتی، بندرعباس.
غلامی، سمیه؛ حسینی، محمد (1400). بازنمایی تجربه زیسته والدین از چگونگی پاسخ‌دهی به سوالات دینی فرزندان مقطع ابتدایی. مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، 6(18)، ص99-122.
فرهادی، فاطمه؛ ذوقی، خلیل (۱۳۹۷). نقش مدارس در تربیت دینی و هویت ملی دانش‌آموزان. در: همایش ملی هویت کودکان ایران اسلامی در دوره پیش‌دبستانی.
کاظم‌پور، اسماعیل؛ شاه‌بهرامی، نوشین (۱۳۹۴). ارائه مدلی جهت رفع نارسایی‌های برنامه درسی تربیت‌معلم. روانشناسی تربیتی، ۷(۱)، ص۲۴-۳۶.
مرادیان، فروغ؛ کریمی، سینا؛ مرادیان، شوکت؛ اسدی، محبوبه (۱۴۰۳). نحوه برخورد و پاسخگویی به شبهات دانش‌آموزان. در: مسجد سلیمان: اولین همایش بین‌المللی معلمان برتر.
مرزوقی، رحمت‌اله؛ دهقانی، یاسر (۱۳۹۸). ارزیابی تربیت دینی دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه: مطالعه موردی شهر شیراز. مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، ۴(۲)، ص۹۹-۱۲۲.
مطهری، مرتضی (۱۳۸۰). تعلیم و تربیت در اسلام. تهران: انتشارات صدرا.
موسوی، ستاره (۱۳۹۹). تأثیر برنامه‌های درسی معنوی بر آموزش مهارت‌های اجتماعی دانش‌آموزان. پژوهش در آموزش مطالعات اجتماعی، ۲(۴)، ص۳۳-۶۲.
میکائیلو، غلامحسین؛ سلطان‌القرایی، خلیل (۱۳۹۴). اهداف و روش‌های تعلیم و تربیت از دیدگاه اسلام. بصیرت و تربیت اسلامی، ۱۲(۳۵)، ص۹۷-۱۲۱.
نجفی، حسن؛ ملکی، حسن؛ سبحانی‌نژاد؛ مهدی؛ مصباح، علی (1400). طراحی الگوی برنامه درسی هویت دینی در دوره اول متوسطه. مطالعات برنامه درسی، 16(61)، ص59-92.
وزارت آموزش و پرورش (۱۳۹۱). سند تحول بنیادین آموزش و پرورش.
Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), p. 77-101.

Files

Share

How to cite

Statistics