Educational Strategies in the Qur’an Addressing Believers’ Resistance to Ideological and Cultural Threats

Document Type : Original Article

Authors

1 Department of Islamic Studies Education, Farhangian University, Tehran, Iran

2 Department of Theoretical Studies, Women and Family Research Institute, Qom, Iran.

10.48310/riet.2026.20019.1471

Abstract

This study aims to identify and explain the educational strategies presented in the Qur’an for addressing situations of resistance and threat and to provide a coherent framework for these strategies. The central research question is: What strategies does the Qur’an offer to educational leaders and learners in situations of threat, and how are these strategies structured in accordance with the circumstances and capabilities of believers? This qualitative study employed thematic analysis. The research data consisted of Qur’anic passages concerning education and responses to situations of threat and resistance. Following systematic reading, coding, and analysis, basic, organizing, and overarching themes were identified. A total of 79 basic themes and 34 organizing themes were identified. Ultimately, a set of themes was developed and conceptualized as the educational strategies articulated in the Qur’an. The findings indicate that Qur’anic educational strategies in situations of resistance can be explained through five overarching themes: educational stimulation and motivation, prevention, resilience-building, defense, and offensive action. These strategies are structured in accordance with the circumstances, capabilities, and available resources of believers, progressing from internal and preventive approaches toward defensive strategies and, subsequently, proactive action.

Keywords

References

قرآن کریم.
ابن فارس، احمد (1404ق). معجم مقاییس اللغة. قم: مکتب الاعلام الاسلامی، ج2.
ابن‌منظور، محمد (1414ق). لسان‌العرب‏. بیروت: دارصادر، چاپ‌ سوم، ج3.
باقری، خسرو (1396). نگاهی دوباره به تربیت اسلامی. تهران: انتشارات مدرسه، چاپ چهل و دوم، ج1-2.
دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغت‌نامه دهخدا. تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه، چاپ دوم، ج14.
راغب اصفهانى، حسین (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دار القلم.
رضاییان، علی (1380). مبانی سازمانی و مدیریت. تهران: سمت، چاپ سوم.
رضائی، بهرعلی (1403). راهکارهای تربیتی قرآن در مواجهه با انواع فشار‌های روحی و روانی در چارچوب مبحث بافت‌شناسی. پژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی، 5(3)، ص7-21.
شریعتمداری، علی (1381). تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: امیرکبیر، چاپ هفدهم.
شریعتمداری، علی (1382). اصول و فلسفه تعلیم و تربیت. تهران: امیرکبیر، چاپ بیست و سوم.
شریعتمداری، علی (1382). پرورش تفکر. تهران: فراشناختی اندیشه.
شعاری‌نژاد، علی‌اکبر (1389). فلسفه آموزش و پرورش. تهران: امیرکبیر، چاپ نهم.
شکوری، حسن؛ آقایی، سید رسول (1399). نگاهی نو به راهکارهای تربیتی قرآن کریم در نشوز زن. قرآن، فقه و حقوق اسلامی، شماره 13، ص55-74.
شولتز، دوان (1400). نظریه‌های شخصیت. ترجمه یوسف کریمی و دیگران. تهران: ارسباران، چاپ پانزدهم.
صالحی حاجی‌آبادی، علی؛ هادی، اصغر (۱۳۹۷). معناشناسی صبر در قرآن. پژوهش‌های قرآنی، 23(۸۶)،
ص150-173.
طباطبایى، سید محمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ج6، 17، 4، 2.
طوسى، محمد (بی‌تا). التبیان فى تفسیر القرآن‏. بیروت: داراحیاء التراث العربى، ج5.
عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمدسعید؛ فقیهی، ابوالحسن؛ شیخ‌زاده، محمد (1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی. اندیشه مدیریت راهبردی، شماره 10، ص151-198.
فخر رازى، محمد (1420ق). التفسیر الکبیر. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ج27.
فراهیدی، خلیل‌بن احمد (1410ق). العین. قم: هجرت، ج2.
فضل‌الله، محمدحسین (1419ق). من وحى القرآن. بیروت: دار الملاک، ج18، 20.
کاظمی، سید عنایت‌الله؛ شکوری، حسن؛ تلخابی، مجید (1401). تبیین اصل رعایت تدریج در تربیت از دیدگاه فقه تربیتی. مطالعات فقه تربیتی، 9(17)، ص195-220.
مرتضی‌زبیدی، محمد (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر.
مطهری، مرتضی (1382). تعلیم و تربیت در اسلام. تهران: صدرا.
میرحسینی، سید محمد؛ قاسمی، مرتضی؛ مسعود شاورانی، حامد (۱۳۸۹). استقامت و پایداری در قرآن. ادبیات پایداری، شماره ۳-۴.
میرقادری، سید فضل‌الله؛ کیانی، حسین (1391). بن‌مایه‌های ادبیات مقاومت در قرآن. ادبیات دینی، 1(1)، ص69-95.
ناصح، علی‌احمد؛ نجفی، رضا (1398). رفتار اخلاق‌گریزانه در تعصب جاهلی و راهکارهای تربیتی قرآن کریم در مقابله با آن. پژوهش‌های اخلاقی، شماره 2، ص294-277.
واعظ‌زاده خراسانی، محمد و دیگران (1392). المعجم فی فقه لغه القرآن و سر بلاغته. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ج22.
Attride-Stirling, J. (2001). Thematic networks:an analytic tool for qualitative research. Qualitative research, 1(3), p. 385-405.

Files

Share

How to cite

Statistics