الگوی ساختاری قرآن کریم در تغییر «گفتمان جنسیت‌زده» به «گفتمان فراجنسیتی خدامحور»

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 14665889، تهران، ایران

2 استادیار گروه جامعه شناسی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم ، ایران

10.48310/riet.2026.20610.1519

چکیده

هدف پژوهش: هدف از این پژوهش کشف راهبردهای گفتمانی اصلاحی و ارائه الگوی ساختاری برای ایجاد تغییر در عرف جاهلیت به سمت عرف اسلامی است. اینکه قرآن کریم، به عنوان برنامه هدایت بشر، چه راهبرد‌های گفتمانی را برای تغییر رویکرد جنسیتی جاهلیت پیشنهاد داده و اجرا کرده است.
مسئله اصلی: فرهنگ جنسیت‌زده عصر جاهلی تنها از طریق صدور چند فرمان اخلاقی و فقهی دچار تغییر نگردید؛ بلکه قرآن کریم زمینه‌هایی را فراهم ساخت تا درونی‌سازی ارزش‌های الهی در برابر بنیان‌های جنسیتی، به شکل منضبط و کارآمد محقق شود و ملاک ارزش‌گذاری از برتری جنسیت به سمت تثبیت امر توحیدی هنجارسازی گردد. به این ترتیب، معیارهای ارزشی از مؤلفه‌های جنسیت‌زده به سمت معیارهای مبتنی بر تقوا در زندگی فردی و اجتماعی حرکت کرد.
روش: روش‌شناسی مطالعه توصیفی-تحلیلی با تمرکز بر آیات قرآن و نیز تحلیل تاریخی-اجتماعی نسبت به منابع مربوط به زنان در عصر نزول است.
یافته‌ها: قرآن کریم راوی گزاره‌هایی است که به واسطه حضور پررنگ مردان در جامعه، دارای گفتمان مردانه است اما در همین روایت‌ها، به گونه‌ای عمل می‌کند که از یک سو مخاطب مردانه‌نگر عصر نزول، از بیان روایات قرآنی، علاوه بر اینکه برداشت واقع‌گرایانه دارد، درعین‌حال، توانسته با ایجاد یک جریان خدامحوری، تغییر گفتمان را از جنسیت، به سمت مفاهیم متعالی سوق دهد. این حرکت نه مردسالارانه است و نه زن سالارانه بلکه گفتمان انسان موحد است. این فرایند با اعمال ۶ مؤلفه در «اجتماع‌سازی» و ۵ مؤلفه در «اجتماع‌پذیری» می‌کوشد تا «گفتمان جاهلی مبتنی بر برتری جنسیتی» را به «گفتمان توحیدی فراجنسیتی» متعالی سازد.

کلیدواژه‌ها

پژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 15 دی 1404

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار