شناسایی رویکردهای تدریس در آموزش معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

2 گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

10.48310/riet.2025.20525.1513

چکیده

عرصه تعلیم و تربیت از مهم‌ترین زیرساخت‌های تعالی همه‌جانبه کشور و ابزار جدی برای ارتقای سرمایه انسانی شایسته در عرصه‌های مختلف است. از آنجایی که دروس معارف اسلامی در ارائه آموزه‌های دینی و ایجاد تحولی عمیق در بینش دانشجویان و تقویت یا تغییر سبک زندگی به سمت تعالی و معنویت نقش موثری دارند، هدف این پژوهش ارائه مدل رویکرد تدریس اثربخش در آموزش دروس معارف اسلامی می‌باشد. روش پژوهش پیمایش کیفی است. جامعه آماری پژوهش شامل اساتید هیأت علمی و مدرسان حق‌التدریس گروه معارف در دانشگاه فرهنگیان خراسان شمالی بوده که براساس روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. پس از مصاحبه نیمه ساختاریافته با 15 نفر، اشباع داده حاصل شد و مصاحبه متوقف گردید. به منظور اطمینان از قابلیت اعتماد (پایایی) مصاحبه‌ها، از روش کدگذاری توسط کدگذار دیگر و بازکدگذاری پژوهشگر استفاده شد. مقدار پایایی بین کدگذاران در کدگذاری مجدد توسط کدگذار دیگر 95% به دست آمد که نشان دهنده پایایی مطلوب و دقیق می‌باشد. برای اعتبارپذیری (روایی) مصاحبه‌ها از روش هم‌سوسازی استفاده شد و بر این اساس روایی و پایایی تایید گردید. به منظور تجزیه و تحلیل داده‌های حاصل از مصاحبه، از کدگذاری باز، محوری و انتخابی استفاده شد. یافته‌های این پژوهش در قالب سه مقوله اصلی رویکرد منضبطانه، رویکرد تسهیل‌گر و رویکرد آزادمنشانه در تدریس ارائه شده است. براساس یافته‌های پژوهش، پیشنهاد می‌شود به منظور ارتقاء سطح تدریس اساتید و دستیابی به تدریس اثربخش، از مدل ارائه شده در این پژوهش استفاده شود.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
پاک سرشت، محمدجعفر (1383). کاوشی درباره روش تدریس در دانشگاه. علوم تربیتی و روانشناسی، 11(3-4)، ص174-155.
جعفری، محمدتقی (1375). فلسفه دین. تهران: مؤسسه فرهنگی اندیشه.
حلیمی جلودار، حبیب‌الله (1394). بررسی دیدگاه دانشجویان درباره شیوه آموزش دروس معارف اسلامی با تأکید بر خصایص جمعیت‌شناختی آنان (نمونه موردی دانشجویان دانشگاه مازندران). پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، 19(117)، ص37 -98.
حمیدی‌زاده، کتایون (1402). بررسی شیوه‌های آموزش دروس معارف اسلامی در دانشگاه فرهنگیان از دیدگاه دانشجو معلمان. پژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی، 4(4).
خامنه‌ای، سید علی (1397). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن. قم: انتشارات صهبا، چاپ بیستم.
خدارحمی، سمیه؛ حافظی، حسین؛ فرج الهی، مهران؛ سرمدی، محمدرضا (1403). ارائه مدل علّی اثربخشی تدریس برخط براساس نگرش نسبت به تدریس برخط؛ نقش واسطه‌ای خودکارآمدری تدریس برخط. مطالعات آموزشی و آموزشگاهی، 13(1).
ساروخانی، باقر (1393). روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی اصول و مبانی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ج1.
عابدینی بلترک، میمنت؛ منصوری، سیروس؛ اسدنیا ،مهین؛ میرزا آقایی، مهدی (1394). رویکردهای تدریس مبتنی بر سازنده‌گرایی؛ شیوه مناسب آموزش در علوم پزشکی. پژوهش در آموزش علوم پزشکی، شماره 7.
عباسی، حسن (1399). روش تدریس هدایت‌محور؛ پیوست اخلاقی روزآمد برای کارآمدسازی دروس معارف اسلامی در دانشگاه‌ها. پژوهش‌نامه اخلاق، 13(48)، ص74-51.
عبداللهی، اسماعیل؛ رضایی‌زاده، مرتضی؛ جعفری، اسماعیل (1402). واکاوی نقش پرسش‌گری در ارتقای تاثیر کلاس معکوس بر روی یادگیری و واکنش دانشجویان. آموزش در علوم انتظامی، 11(40)، ص220-181.
فرحزادی، اکبر (1403). عوامل و موانع موثر بر فرآیندتاثیرگذاری در تدریس با تمرکز بر دروس معارف اسلامی. معارف، شماره 119، ص47-29.
قربانی، هاشم؛ ابوالحسنی نیارکی، فرشته (1399). الگوی مقایسه‌ای؛ راهکاری کارآمد برای تدریس دروس معارف اسلامی در دانشگاه‌ها در ساحت تبیین و دفاع از آموزه‌های اسلامی. تربیت اسلامی، 15(31)، ص148-127.
محمدی، محمود (1402). بررسی مسائل آموزش دروس معارف اسلامی در دانشگاه فرهنگیان. پژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی، 5(2).
محمدی، مهدی؛ مزروقی، رحمت‌اله؛ ناصری جهرمی، رضا؛ ذرفشان، مریم؛ مختاری، زینب (1394). تاثیر تدریس مشارکتی بر انسجام گروهی دانشجویان :بررسی نقش واسطه‌ای رویکردهای مشارکت. دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی، 16(61)، ص59-49.
مهدی‌نژاد، ولی؛ اسماعیلی، رقیه (1393). رابطه میان رویکردهای تدریس اعضای هیأت علمی و رویکردهای یادگیری دانشجویان دانشگاه سیستان و بلوچستان. پژوهش‌های آموزش و یادگیری، 21(5).
Afif Ananta, M., Pasaribu, R. & Dahlan, A. (2025). Innovative Approaches to Learning and Islamic Education Methods. Jurnal Pendidikan Islam, 2(1), p. 10–15. https://doi.org/10.70938/judikis.v2i1.54
Bandura, A. (1986). Social Foundations of Thought and Action. The Journal of Educational Research, 85(2), p. 89–99.
Carron, A.V., Colman, M.M., Wheelar, J. & Stevens, D. (2002). Cohesion and performance in sport. Journal of Sport and Exercise Psychology, no. 24, p. 168-188.
Corbin, J. & Strauss, A. (2014). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory. Sage publications.
Jansen, H. (2010). The Logic of Qualitative Survey Research and its Position in the Field of Social Research Methods. https://doi.org/10.17169/fqs11.2.1450
Msimanga, M. R. (2017). Teach and assess: A strategy for effective teaching and learning in economic and management sciences. Doctoral Dissertation, Faculty of Education. University of The Free State Bloemfontein.
Norton, L., Richardson, J.T.E., Hartley, J., Newstead, S. & Mayes, J. (2005). Teachers’ Beliefsand Intentions Concerning Teaching in High. British Journal of Educational Psychology, no. 71, p. 511-530.
Skinner, B.F. (1953). Science and Human Behavior. Journal of Advanced Nursing, 28(4), p. 899-910.
Travis, J.E. (1996). Models for Improving College Teaching: A Faculty Resources Gains in Student Learning. Journal of Computers & Education, 58(2), p. 679–687.
Trigwell, K. & Prosser, M. (1997). Towards an Understanding of Individual Acts of Teaching and Learning. Higher Education Research and Development, 16(2), p. 241-252.
Troth, A.C., Jordan, P.J. & Lawrence, S.A. (2012). Emotional intelligence, communication competence, and student perceptions of team’s cohesion. Journal of Psycho Educational Assessment, 30, p. 315- 319.
Yang, N. (2015). Quality teaching in large university classes: designing online collaboration among learners for deep understanding. Doctoral Dissertation. School in Psychological Sciences and Education, Athesina Studiorum Universitas.