Designing a Three-Level Model for Teaching the Critique of Spiritual Movements Based on Islamic Education (A Case Study of the Zen Buddhism School)

Document Type : Original Article

Authors

Department of Theology, Farhangian University, Tehran, Iran

10.48310/riet.2025.20945.1537

Abstract

The purpose of the present study is to answer the question of what structure and components the three-level model for teaching the critique of emergent spiritual movements based on Islamic education possesses, and how it can be applied in critiquing the intellectual-educational system of Zen Buddhism. In order to achieve this goal, the present research, employing a descriptive-analytical method and a comparative approach, through the exploration of authentic Islamic texts and credible Zen sources, proceeded to design a structured model at three levels: assessing philosophical-theological foundations, analyzing educational-practical methods, and evaluating individual and social consequences. The research findings indicated that the Zen school, despite its superficial attractions, suffers from a panentheistic ontology and an anti-rational epistemology at the level of foundations; at the level of methods, it relies on techniques lacking rational and moral backing; and
at the level of consequences, it leads to extreme individualism and the neglect of social responsibilities. In contrast, Islamic education, by presenting a monotheistic (Tawḥīdī), nature-centric (Fiṭrah-oriented), and rational system, offers a comprehensive framework for the critique of these movements. The innovation of this research lies in presenting a systematic and generalizable model for teaching the critique of contemporary spiritual currents, which can be utilized by educational and cultural institutions in an intelligent confrontation with the spiritual challenges of the present era.

Keywords

References

قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
ابن‌سینا (1403ق). الاشارات والتنبیهات. قم: نشر البلاغة، ج3.
ابن‌عربی، محیی‌الدین (1422ق). فصوص الحکم. بیروت: دار الکتب العلمیة.
بهشتی، سید محمد (1360). ربا در اسلام. تهران: انتشارات بعثت.
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (1410ق). غرر الحکم و درر الکلم. محقق: سید مهدی رجائی. قم: دار الکتاب الاسلامی.
جعفری، محمدتقی (1378). شناخت انسان: هدف زندگی، آزادی، عبادت. اندیشه دینی، 5(15)، ص230-250.
حرّعاملی، محمد بن الحسن (۱۴۰۹ق). وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام لاحیاء التراث، ج17.
خامنه‌ای، سید علی (1395/2016). بیانات در دیدار جمعی از اساتید دانشگاه‌ها. قابل دسترس در:
https://www.leader.ir/fa/speech/16146
خامنه‌ای، سید علی (1396). بیانات در دیدار با مردم قم. قابل دسترس در: https://www.leader.ir/fa/speech/16397
خمینی، سید روح‌الله (1378). آداب الصلوة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
سخایی، مژگان (1381). درآمدی بر مطالعه مقایسه‌ای عرفان اسلامی و ذن بودایی. قبسات، 7(24)، ص128-114.
سخایی، مژگان (۱۳۸۴). نگرشی نقادانه به ذن بودایی از دیدگاه توحیدی. کتاب نقد، شماره ۳۵، ص۵۱-۶۸.
طباطبایی، سید محمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ج18.
قاضی نعمان مغربی، ابوحنیفه النعمان بن محمد (۱۳۸۹). دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام عن اهل بیت رسول‌الله(ع). تحقیق آصف فیضی. دارالمعارف، ج2.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. مصحح: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دار الکتب الاسلامیة، ج1-2.
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ج36، 1.
مصباح یزدی، محمدتقی (1390). فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مطهری، مرتضی (1392). فطرت. تهران: انتشارات صدرا.
ملاصدرا (1383). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، چاپ نهم، ج 1-9.
مولوی، جلال‌الدین محمد (۱۳۸۴). مثنوی معنوی. تصحیح ر. ا. نیکلسون. دفتر چهارم. شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
نوری طبرسی، حسین بن محمدتقی (۱۳۶۵). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام لاحیاء التراث، ج12.
Abe, M. (1985). Zen and Western Thought. University of Hawaii Press.
Davidson, R. J., & Lutz, A. (2008). Buddha's brain: Neuroplasticity and meditation. IEEE Signal Processing Magazine, 25(1), p. 174-176.
Fromm, E., Suzuki, D. T., & De Martino, R. (1960). Zen Buddhism and Psychoanalysis. Harper & Brothers.
Garfield, J. L. (1995). The Fundamental Wisdom of the Middle Way: Nāgārjuna's Mūlamadhyamakakārikā. Oxford University Press.
Hori, V. S. (2003). Zen Sand: The Book of Capping Phrases for Kōan Practice. University of Hawaii Press.
Kabat-Zinn, J. (1990). Full Catastrophe Living: Using the Wisdom of Your Body and Mind to Face Stress, Pain, and Illness. Dell Publishing.
Kapleau, P. (1965). The Three Pillars of Zen: Teaching, Practice, and Enlightenment. Harper & Row.
Sekida, K. (1975). Zen Training: Methods and Philosophy. Weatherhill.
Suzuki, D. T. (1949). Essays in Zen Buddhism. Grove Press.
Suzuki, D. T. (1964). An Introduction to Zen Buddhism. Grove Press.
Suzuki, S. (1970). Zen Mind, Beginner's Mind. Weatherhill.
Watts, A. W. (1957). The Way of Zen. Pantheon Books.
Dumoulin, H. (2005). Zen Buddhism: A History. World Wisdom.
Dōgen, E. (2002). Master Dogen's Shobogenzo. Book 1. (G. W. Nishijima & C. Cross, Trans.). Windbell Publications.

Files

Share

How to cite

Statistics