تبیین شاخصه‌‌های معلم تراز اسلامی در نظام آموزشی با تاکید بر «خطبه 87 نهج‌البلاغه»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزش الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه آموزش الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، یزد، ایران.

3 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

10.48310/riet.2025.18982.1422

چکیده

معلم در نظام آموزشی دارای نقشی بنیادین در شکل‌دهی شخصیت و آینده‌ متربیان است. در این راستا، هدف پژوهش حاضر، استخراج شاخصه‌های معلم تراز انقلاب اسلامی در نظام آموزشی، مبتنی‌بر خطبه ۸۷ نهج‌البلاغه و تبیین مسئولیت‌های آن است. مسأله اصلی پژوهش آن است که معلم تراز اسلامی در نظام آموزشی با توجه به خطبه 87 نهج‌‌البلاغه دارای چه مؤلفه‌ها و شاخصه‌‌هایی می‌باشد. روش‌ پژوهش مبتنی بر رویکرد کیفی است. یافته‌های پژوهش منجربه استخراج چهار محور کلیدی گردید: الف) ویژگی‌های فردی و اخلاقی: خودشناسی و تقوا از طریق شناخت نیازهای درونی، اخلاص عملی و پویایی در انجام اعمال نیک به صورت روحیه خیرخواهی. ب) مسئولیت‌های اجتماعی: هدایت‌گری تقوامحور، التزام به عدالت و همسویی گفتار و کردار از طریق صداقت معلم در رفتار و گفتار. ج) مهارت‌های حرفه‌ای: توانایی حل مسأله، یادگیری مستمر و الهام‌بخشی توسط یادگیری مداوم معلم و نقش او در انتقال آگاهانه دانش. د) بنیان‌های معنوی: رهبری مبتنی بر قرآن و معارف الهی، معادباوری و هدفمندی به صورت آماده‌سازی در تحولات اجتماعی و فرهنگی. در مسأله آموزش، معلم تراز با رویکرد همه‌جانبه‌نگری، ضمن پرهیز از اکتفاء به انتقال دانش، با توجه همزمان به ابعاد علمی، اخلاقی، اجتماعی و معنوی، آمادگی متربیان برای زیست فردی- اجتماعی را فراهم می‌کند.
 

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
اصفهانی، مریم؛ شاهی، بتول (1400). خوانشی بر اخلاق حرفه‌‌ای معلم در تراز نهج‌‌البلاغه. رویکردی نو در علوم تربیتی، شماره10، ص59-71.
اولا، اسماعیل؛ ارشدی، نعمت‌الله؛ موسی‌پور، نعمت‌الله؛ یادگارزاده، غلامرضا (1398). طراحی الگوی شایستگی معلمان شیمی دوره متوسطه دوم. مطالعات اندازه‌‌گیری و ارزشیابی آموزشی،9(27)، ص129-167.
باقری کراچی، امین؛ عباس‌‌پور، عباس؛ آقازاده، احمد (1391). طراحی الگوی شایستگی‌‌های دانش‌آموختگان دانشگاه اسلامی برای خدمت‌محوری و تأمین نیازهای جامعه. مدیریت در دانشگاه اسلامی، شماره 3، ص520-503.
باقری، خسرو؛ ایروانی، شهین (1380). جایگاه نظریه‌‌های تربیتی در عمل معلم. روانشناسی و علوم تربیتی، 31(2)، ص123-138.
توکلی، نسرین؛ بلاغت، سیدرضا (1403). معلم در تراز نهج‌‌البلاغه: ویژگی‌های لازم معلم در تربیت معلم مطابق نهج‌‌البلاغه. آموزش‌پژوهی نوین، 10(38)، ص54-61.
توکلی، یاسین (1397). تربیت معلم تراز نظام جمهوری‌‌اسلامی ایران براساس آموزه‌‌های قرآن‌‌کریم. توسعه حرفه‌‌ای معلم، 3(2)، ص75-89.
جاویدان، لیلا؛ علی اسماعیلی، عبدالله؛ شجاعی، علی اصغر (1397). تدوین الگوی ویژگی‌‌ها و شایستگی‌‌های معلمی براساس اسناد بالادستی آموزش و پرورش. پژوهش در نظام‌‌های آموزشی، 1(40)، ص1136-1123.
خمینی، سید روح‌الله (1389). صحیفه نور. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج13، چاپ پنجم.
سروش، کمال (1394). نقش عقل عملی در کمال انسان. حکمت اسلامی، 2(1)، ص65-86.
سهروردی، یحیی بن حبش (1372). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. به تصحیح هانری کربن. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى، ج2.
شه‌‌‌بخش، آمنه (1388). شناخت و تبیین انسان کامل در حوزه عرفان عملی (براساس آرای عزیزالدین نسفی، سنایی و عطار). ادبیات فارسی، 5(24)، ص127-175.
شهریاری، روح‌الله؛ نجفی، حسن (1398). صلاحیت حرفه‌‌ای مربیان تربیت دینی: ارائه چارچوبی همسو با حکمت 147 نهج‌‌البلاغه. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، 27(45)، ص195- 222.
صالحی، کیوان؛ بازرگان، عباس؛ صادقی، ناهید؛ شکوهی یکتا، محسن (1394). بازنمایی ادراکات و تجارب زیسته معلمان از آسیب‌‌های احتمالی ناشی از اجرای برنامه ارزشیابی توصیفی در مدارس ابتدایی. مطالعات اندازه‌‌گیری و ارزشیابی آموزشی، 5(9)، ص99-59.
صداقت، امیررضا (1400). بررسی رسالت دانشگاه فرهنگیان در تربیت معلم کارآمد. در: کنفرانس بین‌المللی علوم تربیتی- روانشناسی، علوم ورزشی و تربیت بدنی، ص1-10.
عسگری متین، سجاد؛ کیانی، غلامرضا (1397). الگوی معیار صلاحیت حرفه‌‌ای معلمی در تراز جمهوری اسلامی ایران. تعلیم و تربیت، شماره 34، ص30-9.
فارابی، محمد بن محمد (1413ق). الاعمال الفلسفیه. تحقیق و تعلیق جعفر آل یاسین. بیروت: دارالمناهل.
فتاحی اردکانی، محسن؛ میرشمسی، سید محمدطاها (1403). الگوی مربی تراز از منظر نهج‌البلاغه و تاثیر آن بر آموزش الهیات. پژوهشنامه اخلاق، سال 17(63)، ص69-90.
فرامرز قراملکی، احد (1389). بنیان اخلاقی اصل تقدم تعلیم و تربیت خویش بر تعلیم و تربیت دیگران در پرتو حکمت73 نهج‌البلاغه. پژوهش‌‌های نهج‌‌البلاغه، شماره30، ص41-57.
مصباح یزدی، محمدتقی (1384). به سوی خودسازی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مطهری، مرتضی (1378). انسان کامل. تهران: انتشارات صدرا، چاپ بیست و یکم.
معتمد، حمیدرضا؛ یحیایی، نرگس؛ قاسمی‌زاده، علیرضا (1401). طراحی و تدوین الگوی تربیت معلم کارآمد تراز جمهوری اسلامی با تاکید بر اسناد بالادستی. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، شماره 54، ص279-301.
مومنی، آزاده؛ خامسان، احمد؛ راستگو مقدم، میترا؛ طالب‌زاده شوشتری، لیلا (1396). شناسایی ویژگی‌‌ها و کنش‌‌های معلم حمایت‌کننده از دیدگاه دانش‌‌آموزان. پژوهش‌‌های تربیتی، شماره 35، ص71-52.
مهدی‌زاده، محمدصادق (1396). بررسی اخلاق حرفه‌‌ای معلمی در نظام تربیت اسلامی از منظر استاد شهید مطهری. پویش در آموزش علوم انسانی، 2(2)، ص22-38.
نصرتی هشی، کمال؛ کیانی، نرگس؛ بهرامی، حمزه‌علی (1400). مولفه‌‌های اخلاق حرفه‌‌ای معلم با تاکید بر تعامل معلم با خود از منظر نهج‌‌البلاغه. توسعه حرفه‌‌ای معلم، 6(3)، ص29-54.
نیچه، فریدریش (1385). اراده معطوف به قدرت، آزمایشی در دگرگونی همه ارزش‌‌ها. ترجمه محمدباقر هوشیار. تهران: نشر و پژوهش فروزان‌فر، چاپ پنجم.