دانشگاه فرهنگیانپژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی2783-22526320250923Anthropological Foundations of
Language Education in the Qur’anمبانی انسانشناختی تربیت زبانی در قرآن کریم327431110.48310/riet.2025.19821.1454FAوحیدپرویزیدانشجوی دکتری، گروه فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایراناحمدسلحشوریدانشیار، گروه فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.ایراندختفیاضدانشیار، گروه فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایرانJournal Article20250612This study, adopting a qualitative approach and an inferential–analytical method, seeks to elucidate the anthropological foundations of language education in the Qur’an. With an emphasis on the significance of anthropological perspectives in educational policy-making, the research argues that despite the central role of language in human identity and its function in social interactions, the domain of language education has been neglected in upstream documents and educational texts. By conceptualizing education (any action leading to desirable influence), language (the functional and normative aspect of language), and language education (teaching the more effective and beneficial use of language), the Qur’anic anthropological foundations are categorized into general and specific principles. The general foundations include: the duality of human nature (spiritual–physical), primacy of the soul, immortality, possession of will and free choice, divine <em>fitrah</em> (innate disposition), perfection-seeking, and the existence of multiple intertwined faculties. The specific foundations related to language education include: human possession of the faculty of speech (<em>bayān</em>), the rational faculty (both theoretical and practical, and its role in meaning-making and speech), human sociability and need for language in communication, absolute dependency of human beings (existential, spiritual, physical, and relational), human accountability for actions and consequences of speech, and finally, the structure and educability of human faculties along with the necessity of optimal utilization of all capacities for perfection. Overall, it can be concluded that desirable language education, based on these Qur’anic foundations, is an effort to employ language effectively, courteously, wisely, truthfully, and compassionately, in pursuit of the elevation of the individual and society.پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با روش تحلیلی استنباطی، به تبیین مبانی انسانشناختی تربیت زبانی در قرآن کریم میپردازد. این مطالعه با تأکید بر اهمیت نگرش به انسان در سیاستگذاریهای تربیتی، استدلال میکند که علیرغم جایگاه محوری زبان در هویت انسانی و نقش آن در تعاملات اجتماعی، ساحت تربیت زبانی در اسناد بالادستی و متون آموزشی مورد غفلت واقع شده است. پژوهش حاضر با مفهومشناسی تربیت (هرگونه اقدام منجربه تأثیر مطلوب) و زبان (حیث کاربردی و هنجاری زبان) و تربیت زبانی(آموزش بکارگیری موثرتر<br />و مفیدتر زبان)، مبانی انسانشناختی قرآنی را در دو دسته عام و خاص تبیین کرده است. مبانی عام شامل: دو بعدی بودن انسان (روحانی- جسمانی)، اصالت روح، فناناپذیری، برخورداری از اراده و اختیار، داشتن فطرت الهی، کمالطلبی، و وجود قوای متعدد و درهم تنیده است. مبانی خاص مرتبط با تربیت زبانی نیز شامل بهرهمندی انسان از قوه تکلم (بیان)، بهرهمندی از قوه عقلانی (در ابعاد نظری و عملی و نقش آن در معناسازی و تکلم)، اجتماعی بودن انسان و نیاز او به زبان برای ارتباط، نیازمندی مطلق انسان (در ابعاد وجودی، معنوی، جسمانی، و ارتباطی) و مسئولیتپذیری او در قبال افعال و پیامدهای گفتار، و نهایتاً ساختارپذیری و تربیتپذیری قوای انسان و ضرورت بهرهبرداری مطلوب از همه ظرفیتها برای تکامل است. در مجموع میتوان گفت، تربیت زبانی مطلوب، بر پایه این مبانی قرآنی، تلاشی برای بکارگیری مؤثر، مؤدبانه، حکیمانه، صادقانه و دلسوزانه زبان در راستای تعالی فرد و جامعه است.https://tarbiatmaaref.cfu.ac.ir/article_4311_ca39531e378a62c7bfa64a0e7586b167.pdfدانشگاه فرهنگیانپژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی2783-22526320250726The Model of Religious Education in Nahj al-Balāgha
Based on the Psychological Analysis of “Defense Mechanisms” and Its Application in Correcting Maladaptive Behaviors through the Grounded Theory Methodالگوی تربیت دینی در نهجالبلاغه براساس تحلیل روانشناختی «سازوکار دفاع روانی» و کاربرد آن در اصلاح رفتارهای ناسازگار با روش دادهبنیاد5633429610.48310/riet.2025.19037.1407FAزهراعلیمرادیگروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایرانJournal Article20250516This study investigates one of the fundamental discussions of psychology, namely defense mechanisms, through the dialogues of opponents and hypocrites in the conduct of the Ahl al-Bayt (peace be upon them), especially during the caliphate of the Commander of the Faithful (peace be upon him), with the aim of identifying and extracting concrete instances of these mechanisms and presenting them as specific manifestations of defensive behaviors. The subsequent focus is on the conflicts and psychological anxieties, as well <br />as the treatment of psychological disorders, particularly the ways in which maladaptive behaviors were confronted, controlled, and corrected by the leader of the community. The central problem of the research is to examine the perspective of <em>Nahj al-Balāgha</em> toward maladaptive psychological behaviors of different groups, thereby presenting the method <br />of control and management of such behaviors by the divine leader in the language of psychology, and exploring how a model of religious education with respect to behaviors arising from unhealthy defense mechanisms can be drawn from the narrative sources, especially <em>Nahj al-Balāgha</em>. The research method employed was “rules of understanding hadith” in the study of narratives and the grounded theory method in the analysis of data. Accordingly, the educational components extracted from <em>Nahj al-Balāgha</em> were categorized through open, axial, and selective coding, and the model was ultimately deduced. The results show that five maladaptive behaviors corresponding to defense mechanisms, namely rationalization, projection, pseudo-sublimation, devaluation, and omnipotence, were observed among the opponents. Four corrective methods for maladaptive behavior were identified at two levels: (1) negative—avoiding the implantation of excuses; and (2) positive—raising awareness, unveiling duplicity, and resolute disclosure.در این پژوهش، یکی از اساسیترین بحثهای روانشناسی، یعنی سازوکارهای دفاع روانی، از میان گفتگوهای شخصیتهای مخالف و منافق در سیره اهلبیت(ع)، بویژه دوران خلافت امیرالمؤمنین(ع) کشف و استخراج گردیدهاند، تا به گونه مصداقی و مشخص، الگوی بروز این موارد در نوع ویژهای از عناصر روانکاوی با عنوان مکانیزمهای دفاعی، ارائه و تشریح شود. در مرحله بعد، توجه کردن به تعارضها و اضطرابهای روحی و درمان نابسامانیهای روانی است که یکی از مهمترین آنها نحوه مواجهه، کنترل و تصحیح این رفتارهای ناسازگار توسط امام جامعه است. مسئله اصلی پژوهش بررسی نگاه نهجالبلاغه نسبت به کنشهای روانی ناسازگارانه گروههای مختلف است، تا از این رهگذر نحوهی کنترل و مدیریت این رفتارها از جانب رهبر الهی به زبان روانشناسی ارائه شود؛ و اینکه چگونه مدل تربیت دینی نسبت به رفتارهای ناشی از دفاع روانی ناسالم در متون روایی، بویژه نهجالبلاغه قابل ترسیم است. روش تحقیق در بخش مطالعات روایی با رعایت «قواعد فهم حدیث» و در بخش تحلیل داده با استفاده از روش «دادهبنیاد» است. به این ترتیب مؤلفههای تربیتی مستخرج از نهجالبلاغه از طریق کدگذاریهای باز، محوری و انتخابی، مقولهبندی و در نهایت الگوی آنها اصطیاد شد. با توجه به نتایج پژوهش، پنج رفتار ناسازگار با تحلیل سازوکار دفاع روانی شامل «دلیلتراشی، فرافکنی، والایش ساختگی، بیارزشسازی و همهکارتوانی» در میان مخالفان مشاهده شد. چهار روش تصحیح رفتار ناسازگار در دو سطح<br />1) سلبی: عدم تلقین بهانه، 2) اثباتی: آگاهسازی، رفتار دوگانهنما و افشاء قاطعانه صورت گرفته است.https://tarbiatmaaref.cfu.ac.ir/article_4296_df3ce8e04ea8fb7595e459d0ad1ddfff.pdfدانشگاه فرهنگیانپژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی2783-22526320250923Explicating Mullā Ahmad Narāqī’s Approach
to Moral Education and Its Comparison with
the Approach to Moral Education in the Upstream Documents of the Educational Systemتبیین رویکرد تربیت اخلاقی ملااحمد نراقی و مقایسه آن با رویکرد تربیت اخلاقی در اسناد بالادستی آموزشوپرورش7457439710.48310/riet.2025.19889.1460FAآسیهنراقیکارشناسی ارشد، گروه فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایرانسوسنکشاورزدانشیار، گروه فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.علیرضامحمودنیادانشیار، گروه فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.Journal Article20250709The aim of this research is to explicate Mullā Ahmad Narāqī’s approach to moral education and to compare it with the approach to moral education outlined in the upstream documents of the educational system. To this end, George Brady’s comparative qualitative method was employed, which identifies the degree of attention given to moral education components and reveals similarities or differences between the two approaches. Accordingly, this study can contribute to the improvement of educational approaches in the country’s schooling system. The findings indicate that both Narāqī’s thought and the upstream documents consistently emphasize the importance of moral education and its impact on all aspects of human life. However, Narāqī’s approach places greater focus on the individual dimension of moral education. His stress on habit formation and suggestion in the early stages of moral training is among the essential points he considered, which makes his approach a direct model of moral education and closer to the character education approach. In contrast, the approach to moral education in the upstream documents of the educational system can be regarded as an integration of several approaches, including the inculcation of values, value analysis, the indirect or implicit approach, and character education.هدف<strong> </strong>این پژوهش<strong> </strong>تبیین رویکرد تربیت اخلاقی ملااحمد نراقی و مقایسه آن با رویکرد تربیت اخلاقی مورد نظر در اسناد بالادستی آموزشوپرورش بوده است. در این راستا، از روش تحقیق کیفی مقایسه تطبیقی جرج بردی بهره گرفته شده که به شناسایی و میزان توجه به مؤلفه تربیت اخلاقی و دریافت وجوه شباهت یا اختلاف بین این دو رویکرد میپردازد. بنابراین، پژوهش حاضر میتواند به بهبود رویکردهای تربیتی در سیستم آموزشی کشور کمک کند. یافتهها مبین این مطلب است که همواره تأکید بر اهمیت تربیت اخلاقی و تأثیر آن بر همه جنبههای زندگی انسان، میان اندیشههای ملااحمد نراقی و دیدگاه اسناد بالادستی آموزشوپرورش وجود داشته است. اما، در رویکرد ملااحمد نراقی توجه به جنبههای فردی در تربیت اخلاقی پررنگتر بوده است. همچنین تأکید بر عادت و تلقین در مراحل ابتدایی تربیت ازجمله نکات اساسی موردنظر ایشان است، بدین لحاظ رویکرد ایشان رویکردی مستقیم به تربیت اخلاقی بوده و به رویکرد تربیتمنش نزدیک است. درحالیکه رویکرد تربیت اخلاقی مورد نظر در اسناد بالادستی آموزشوپرورش را میتوان تلفیقی از چند رویکرد تبیین ارزشها، رویکرد تحلیل ارزشها، رویکرد غیرمستقیم یا رویکرد تلویحی و ضمنی و رویکرد تربیتمنش دانست.https://tarbiatmaaref.cfu.ac.ir/article_4397_41abd0c3a6501fdb81be1f67ebf52507.pdfدانشگاه فرهنگیانپژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی2783-22526320250923Apprenticeship Skills in the Story of Solomon
and the Queen of Shebaمهارتهای شاگردپروری در داستان سلیمان و ملکه سبا9275425610.48310/riet.2025.18813.1394FAسید محمدعلیمیرصانعیگروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایرانسمیهقاسمیسطح سه حوزه علمیه، گروه تفسیر و علوم قرآن، جامعه الزهراء، قم، ایرانJournal Article20250318Prophet Solomon (Sulaymān) and the Queen of Sheba (Balqīs) are described in the Holy Quran as two wise personalities who held influential positions in society and had significant impact on others. The positive interaction of these two monarchs with their entourage and their manner of behavior and speech with others can serve as a suitable model for educators in general education and for professors in higher education, so that they may utilize it to provide effective teaching and succeed in nurturing students. In this research, the Quranic narrative of Prophet Solomon and the Queen of Sheba has been examined using a descriptive-analytical method, and its educational points regarding student nurturing have been extracted. Based on the findings of this research, student nurturing in the method of the Queen of Sheba was based on elements such as courtesy, consultation, authority, and avoidance of haste. Likewise, student nurturing in the approach of Prophet Solomon was based on components such as inquiring about the circumstances <br />of the learners, fair judgment, freedom of expression, investigation instead of haste in judgment, the use of writing in student development, the predominance of spiritual motivations, diversity in teaching methods, participation of learners in the process of education, gratitude for divine blessings, creating an impactful environment for learners, face-to-face encounter, and assessment as learning.سلیمان نبی و ملکه سبا در قرآن کریم به عنوان دو شخصیت دانا توصیف شدهاند، که جایگاه تاثیرگذاری در جامعه داشته و نفوذ زیادی بر دیگران داشتهاند. تعامل نیکوی این دو پادشاه با اطرافیان و چگونگی رفتار و گفتار آن دو با دیگران میتواند الگوی مناسبی برای آموزگاران در آموزش و پرورش و استادان در آموزش عالی باشد، تا در جهت ارائه یک تدریس مؤثر از آن بهره ببرند و در پرورش شاگردان کامیاب شوند. در این پژوهش، داستان قرآنی سلیمان نبی و ملکه سبا به روش توصیفی- تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته و نکات تربیتی آن پیرامون شاگردپروری استخراج شده است. بر پایه یافتههای این پژوهش، شاگردپروری در روش ملکه سبا بر پایه عناصری همچون ادب، مشورت، اقتدار و پرهیز از شتابزدگی بوده است. چنانکه شاگردپروری در شیوه سلیمان نبی مبتنی بر مؤلفههایی همچون تفقّد از احوال فراگیران، داوری عادلانه، آزادی بیان، تحقیق به جای زودباوری، استفاده از نوشتن در پرورش شاگردان، غلبه انگیزههای معنوی، تنوع در روش آموزش، مشارکت فراگیران در امر آموزش، شکرگزاری مواهب الهی، ایجاد فضای تاثیرگذار برای فراگیران، رویارویی چهره به چهره و سنجش بهمثابه یادگیری بوده است.https://tarbiatmaaref.cfu.ac.ir/article_4256_4c74bde4cde7e04478cab812497ec938.pdfدانشگاه فرهنگیانپژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی2783-22526320250923A Statistical Analysis of the Role of Class Timing in the Effectiveness and Impact of Islamic Studies Courses from the Perspective of Students: A Case Study of Khatam
al-Anbiya’ (PBH) University of Technology, Behbahanبررسی و تحلیل آماری «نقش عنصر زمان کلاس درس در میزان کارآمدی و تأثیرگذاری دروس معارف اسلامی از دیدگاه دانشجویان؛ مطالعه موردی دانشگاه صنعتی خاتمالانبیاء(ص) بهبهان10893429910.48310/riet.2025.19829.1468FAسید سعیدمیریدانشیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء(ص)، بهبهان، ایرانزهرابهدانیاستادیار، گروه ریاضی و آمار، دانشکده انرژی و داده، دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء(ص)، بهبهان، ایرانJournal Article20250701The purpose of this study is to statistically examine the appropriateness or inappropriateness of different daily class hours for holding Islamic studies courses from<br />the perspective of students at Khatam al-Anbiya’ (peace be upon him) University of Technology in Behbahan. The main research question is: from the viewpoint of students, which hours of the day are the most suitable and the least suitable for holding Islamic studies classes during an academic day? In other words, the research problem is to determine the degree of appropriateness (best and least suitable) of class hours in order to reduce barriers to the effectiveness and influence of these courses for students. The research method was field-based and questionnaire-driven. The validity of the questionnaire was confirmed using content validity, and its reliability was verified with a Cronbach’s alpha coefficient of 0.82. Qualitative data were analyzed through thematic coding, thematic analysis, and frequency distribution diagrams. The results indicate that the most suitable class times according to students were, in order, 10–12 (by a significant margin over other hours), followed by 16–18 and 14–16. The least suitable times, based on inefficiency, were 18–20 and 8–10. The appropriateness and effectiveness of the latter two time slots were strikingly low, such that holding classes at these times not only lacked the necessary effectiveness but even generated certain negative feelings among students.هدف پژوهش حاضر بررسی آماری میزان مناسبت و عدم مناسبت ساعات آموزشی مختلف روزانه برای برگزاری کلاسهای دروس معارف اسلامی از دیدگاه دانشجویان دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء(ص) بهبهان میباشد. پرسش<strong> </strong>اصلی پژوهش این است که از نظر دانشجویان بهترین و مناسبترین ساعات و نامناسبترین ساعات برای برگزاری کلاسهای دروس معارف اسلامی در طول یک روز تحصیلی کدامند؟ به عبارت دیگر، مسأله پژوهش روشن شدن میزان مناسبت (بهترین و نامناسبترین) ساعات برگزاری دروس معارف اسلامی برای کمترکردن موانع رونق و تأثیرگذاری این دروس برای دانشجویان است. روش تحقیق میدانی و پرسشنامهمحور بوده است. روایی پرسشنامه با استفاده از روایی محتوایی و پایایی با آلفای کرونباخ ۰.۸۲ تأیید شد. دادههای کیفی با کدگذاری موضوعی، تحلیل تماتیک و ترسیم نمودارهای فراوانی بررسی شدند. نتایج<strong> </strong>گویای آن است که بیشترین مناسبت زمانی از نظر دانشجویان به ترتیب از ساعات 12 الی10 - با فاصله زیاد از سایر ساعات- و بعد از آن ساعات 18 الی 16 و 16 الی14 بوده و نامناسبترین ساعات به ترتیب میزان ناکارآمدی ساعات 20 الی 18 و 10 الی 8 است. مناسبت و میزان کارآمدی دو بازه اخیر به نحو چشمگیری پایین است؛ بهگونهایکه تشکیل کلاس در این ساعات فاقد تأثیرگذاری لازم و حتی باعث ایجاد برخی احساسات منفی در دانشجویان نیز شود.https://tarbiatmaaref.cfu.ac.ir/article_4299_06de3903b30def44c80eb58775bb14a8.pdfدانشگاه فرهنگیانپژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی2783-22526320250923A Critical Examination of Methodological Naturalism from the Perspective of Islamic Educationبررسی انتقادی طبیعتگرایی روششناختی از منظر تربیت اسلامی129109416810.48310/riet.2025.18340.1356FAحبیبکارکُن بیرقگروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایرانJournal Article20250206The aim of this study is to critically examine methodological naturalism from the perspective of Islamic education. For this purpose, a descriptive–analytical method has <br />been employed. Naturalism is of two types: (1) metaphysical or philosophical naturalism, meaning that nothing exists beyond the natural world, such as God and the soul; and (2) methodological naturalism, meaning the provision of a framework within which scientific research on the laws of nature can be conducted. It is claimed that religious scientists may also adopt methodological naturalism while remaining theists. However, with the unveiling of the metaphysical presuppositions of methodological naturalism, it ultimately leads to philosophical naturalism. From an educational perspective, this study argues that from the viewpoint of monotheistic education, and given the educational impact of <em>habit</em> (as an important pedagogical method), a scientist who adopts methodological naturalism as<br />his exclusive research method will ultimately become a secular scholar. With reference to Qur’anic verses, it is demonstrated that such an outlook contradicts the divine perspective and diverges from a monotheistic way of life. The religious outlook of a monotheistic scientist should positively, rather than negatively, influence his research, since value-free knowledge is nearly impossible. Therefore, he must avoid methodological naturalism in his scientific investigations.هدف این پژوهش بررسی انتقادی طبیعتگرایی روششناختی از منظر تربیت اسلامی است. بدین منظور از روش توصیفی- تحلیلی استفاده شده است. طبیعتگرایی بر دو نوع است: 1- طبیعتگرایی متافیزیکی یا فلسفی: به این معنا که چیزی فراتر از جهان طبیعی مانند خداوند و روح وجود ندارد. 2- طبیعتگرایی روششناختی: به معنای فراهم آوردن چارچوبی است که بتوان براساس آن به پژوهش علمی قوانین طبیعت پرداخت. چنین ادّعا میشود که دانشمندان دینمدار نیز میتوانند طبیعتگرای روششناختی، ولی خداباور باشند. البته با آشکار شدن پیشفرضهای متافیزیکی طبیعتگرایی روششناختی، آن نیز درنهایت به طبیعتگرایی فلسفی میرسد. در این پژوهش به لحاظ تربیتی استدلال شده که از منظر تربیت توحیدی و نظر به تأثیر تربیتی عادت (به عنوان یک روش مهم تربیتی)، اینکه دانشمندی صرفاً طبیعتگرایی روششناختی را روش کار خود قرار دهد، درنهایت به دانشمندی سکولار تبدیل خواهد شد، و با استناد به آیات قرآنی معلوم خواهد شد که چنین نگرشی برخلاف دیدگاه الهی و به دور از سبک زندگی توحیدی است. دیدگاه دینی دانشمند موحد باید تحقیقاتش را به نحو سوگیرانه مثبت و نه منفی، تحت تأثیر قرار دهد، چراکه دانش فارغ از ارزش، تقریباً امری ناممکن است. لذا وی باید در تحقیقات علمی خود از طبیعتگرایی به دور باشد.https://tarbiatmaaref.cfu.ac.ir/article_4168_cb2045ea2eebbe500ac6d68b9941bda3.pdf